اختلالات

آشنایی با ترس و اضطراب و مسائل مربوط به آن

آشنایی با ترس و اضطراب و مسائل مربوط به آن

تعریف ترس و اضطراب

تعریف ترس و اضطراب با هم متفاوت است. اضطراب دلشوره یا تشویش عبارت است از احساسی ناخوشایند، منتشر و مبهم. نگرانی هراس با منشأ ناپیدا، که به انسان دست می‌دهد و عدم اطمینان، درماندگی و برانگیختگی فیزیولوژی از ویژگی های آن است.

تکرار اتفاقات و موقعیت‌های استرس زای گذشته سبب اضطراب در افراد می‌شود. آمار نشان می‌دهد که میزان شیوع اختلال اضطراب، در افراد پا به سن گذاشته و سال‌خورده و همچنین در میان افراد کم‌درآمد، از طبقات اجتماعی مرفه بیشتر است.

اضطراب یا تنیدگی (استرس)

معنای لغوی اضطراب و استرس یعنی لرزیدن، تپیدن، جنبیدن و پریشان‌حال شدن. یکدیگر را به هم واکوفتن، با چیزی زدن، بی‌تابی، آشفتگی و ناآرامی است. این‌ کلمات در زندگی روزمرّه، برای وصف حال، احساس و هیجان استفاده می‌شوند. مثلا: حین سخن گفتن از مسائل روانی شایع میان کودکان و نوجوانان، باید دقت کرد و فرق بین اضطراب و استرس را به خوبی فهمید.

در علم روان‌شناسی، اضطراب، مرحله پیشرفته استرس مزمن است و وقتی برای فرد یا اطرافیان او رنج و ناراحتی به وجود آورد یا برای رسیدن شخص به هدفش، مانع شود و مواقعی که انجام دادن کارهای عادی و روزمره مختل شود؛ در این شرایط به صورت یک مشکل در زمینه بهداشت روانی در در آمده است. هنگامی اضطراب در فرد بروز می‌کند که وضعیت پر استرس‌ در زندگی او بیش از حد طولانی شده یا مکرّر رخ دهد.

همچنین وقتی دستگاه عصبی بدن دیگر قادر به مقاومت در برابر تنیدگی نباشد و برای مدّتی طولانی همچنان به حالت آماده باش باقی بماند، در چنین شرایطی بدن فرسوده شده و در مواجهه با بیماری‌های فیزیکی و روانی مثل اضطراب، آسیب‌پذیر می‌شود.

علائم اضطراب

عناصر ترس و اضطراب

وقتی که خطری را تجربه می کنیم، درگیر تغییرات جسمی و روانی گوناگون می شویم که تشکیل دهنده پاسخ ترس هستند.

پاسخ ترس، 4 عنصر دارد:

  1. عنصر شناختی. مانند: انتظار آسیب قریب الوقوع را داشتن
  2. عنصر بدنی. مانند: تغییرات موجود در ظاهر ما
  3. عنصر هیجانی. مانند: احساس وحشت و دلهره
  4. عنصر رفتاری. مانند: جنگ و گریز

اضطراب هم دارای همان چهار مولّفه ترس است. ولی با یک فرق مهم، عنصر شناختی ترس، انتظار یک خطر واضح است، در صورتی که مولّفه شناختی در اضطراب، انتظار یک خطر مبهم. در هنگام ترس، معمولا فکر این است که برای مثال: «سگ امکان دارد مرا گاز بگیرد». اما در اختلال اضطراب فراگیر، معمولا فکر این است که «امکان وقوع اتّفاق وحشتناکی برای فرزندم وجود دارد».

به همین دلیل، ترس بر اساس واقعیّت یا بزرگنمایی «خطر واقعی» است، در حالی که اضطراب بر پایه «خطر مبهم» قرار دارد. برانگیختگی دستگاه عصبی، معمول ترین علامت روانی اضطراب است.

علائم اضطراب

  • عرق ریختن
  • سرعت تپش قلب و تنش در عضلات اسکلتی
  • بعضی اوقات، از دست دادن کنترل مثانه و روده
  • از دست دادن اشتها
  • افزایش فشار خون

تفاوت های کلی ترس و اضطراب

تفاوت های کلی ترس و اضطراب

  • علت ترس، خطری است که وجود دارد و موضوع آن مشخص است، اما اضطراب، موضوع مشخصی ندارد.
  • اجزای تشکیل دهنده ترس و اضطراب: اجزای اضطراب، مبهم و مجهول هستند. اما عناصر تشکیل دهنده ترس، آشکار هستند.
  • ترس، دلیل شناخته شده ای دارد؛ در صورتیکه اضطراب، علتی ناشناخته و نا مشخص دارد که از ترس، نشات می گیرد.
  • هنگام ترس، واکنش مشخص بروز پیدا می کند و به شکل حمله یا عقب نشینی است؛ اما در هنگام اضطراب، فرد نمی داند چه کاری انجام دهد.
  • میزان ترس و اضطراب: بستگی دارد به شرایط محیط و عامل محرک؛ در حالی که در اضطراب، چنین شرایطی مبهم است.
  • ترس، از یک موقعیت مشخص و عموما اتکاء به زمان حال دارد؛ ولی اضطراب، ممکن است معطوف به گذشته و آینده باشد.
  • ترس، یک نا امنی نسبت به بیرون است؛ ولی در اضطراب، فرد دچار ناامنی درونی است.
  • در زمان ترس، انسان متوجه حال خود می شود، حال آنکه در اضطراب، حال خود را نمی داند. بنابراین، درگیر تپش قلب، لرزش، سردرد می شود.

ترس‌های ساده یا اختصاصی

ترس های خاص، نوع شایع از ترس های مرضی هستند که فرد طی آن از روبرو شدن با بعضی موقعیت‌ها، فعالیت‌ها یا اشیاء اجتناب می‌کند. مثل: ترس بعضی از حیوانات (موش، مارمولک، عنکبوت…)، مرگ، بلندی، دریا و خون. هر چیزی ممکن است سبب این نوع احساس بشود (که خطر خاصی هم به دنبال ندارد). ترس از مکان‌های بسته، ترس از اجتماع و ترس از مکان های باز (که افراد مبتلا به آن از بودن در محیط باز و شلوغ و خارج شدن از منزل اجتناب می‌کنند. معمولاً این اختلال در نوجوانی آغاز می‌شود. ولی سابقه آن ممکن است به کودکی فرد و تجربه جدایی در آن زمان بازگردد.

ترس در کودکان

اختلال اضطراب اجتماعی

در اواخر کودکی یا اوایل نوجوانی این نوع ترس آغاز می‌شود. صحبت کردن در جمع، غذا خوردن، ترس و شرمساری از ارتکاب به اشتباه، لرزش صدا و سرخ شدن و … در برابر جمع است. با خجالت کشیدن ساده فرق دارد. این حالت مانع از شناخت افراد تازه ‌شده و منجر به انزوا و گوشه‌گیری فرد می شود.

روش های پیشگیری از اضطراب

  • رژیم غذایی صحیح
  • فعالیت بدنی منظم
  • افزایش دادن اعتماد به نفس
  • اجتماعی بودن
  • حمایت اجتماعی
  • اندیشیدن به زمان حال
  • خندیدن
  • افزایش آگاهی درباره موقعیت های تنش زا
  • نوشتن هیجانات بر روی کاغذ

درمان اضطراب

برخی از نمونه های ترس و اضطراب اساسا بیماری نیستند و بدون مراجعه به پزشک هم قابل درمان است. به این نمونه ها، اضطراب طبیعی می‌گویند که در طی آن، اضطراب به راحتی بوسیله بیمار کنترل شده و برطرف می‌شود مانند: ترس ناشی از امتحان.

اضطراب طبیعی با کارهایی مثل دوش گرفتن به مدت طولانی، صحبت با فردی مورد اعتماد، تنفس عمیق، استراحت در یک اتاق تاریک، می تواند کنترل شود.

مراجعه به پزشک زمانی نیاز می‌شود که موارد مذکور سبب رفع ترس و اضطراب فرد کافی نباشد، یا اینکه فرد درگیر هراس بیش از حد یا نشانه هایی تازه و غیر قابل توضیح بشود. در این حالت پزشک درمان غیر دارویی (روش‌های کلاسیک) یا درمان دارویی را به فرد پیشنهاد می‌کند.

امروزه از داروهایی برای درمان اضطراب استفاده می شود از جمله:

  • فلوکستین داروهایی از خانواده،برای کوتاه مدت
  • سرترالین

گاه درمان های دارویی در بعضی بیماران عوارضی ایجاد می کنند. از بین درمان های غیردارویی برای درمان ترس و اضطراب می‌توان این موارد را نام برد:

  • تن آرامی و مدیتیشن
  • کاهش حساسیت
  • توقف تفکر
  • سرمشق دهی

توسط این روش‌ها به بیمار آموزش می دهند که بدن خود را برای مواجهه مستقیم و مؤثر با عوامل اضطراب آور آماده کند.

مشاهده بیشتر

دکتر نادر اباذری

فارغ التحصیل روانشناسی بالینی عاشق مطالعه و یادگیری

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا