روانشناسی یادگیری

اسکینر و روانشناسی رفتارگرایی

این مقاله به اسکینر و روانشناسی می پردازد. دیدگاه های رفتارگرایی او توانسته مبنای بسیاری از تصمیمات در عرصه آموزش و پرورش قرار بگیرد. شرطی سازی کنشگر که از ابزارهای ابداعی اسکینر است شامل تقویت مثبت، تقویت منفی، تنبیه مثبت و منفی است. اسکینر ابداعات دیگری نظیر جعبه اسکینر نیز دارد. او پیرو پاولف و دیدگاه های او بود.

زندگینامه بوروس فردریک اسکینر Burrhus Frederic Skinner

او متولد 20 مارس 1904 در آمریکا است. روانشناس، نویسنده و مخترع در عرصه علم رفتار است. قوانین و مقررات والدین او در تربیت به این گونه بود که به اسکینر تاکید داشتند که باید از خدا، پلیس و اینکه طرز فکر مردم ترسید.

این یادگیری کودکی در بزرگسالی او و دیدگاه های روانشناسی رفتارگرایی او تاثیرگذار بوده است. دیدگاه اسکینر خلاف روانشناسی شناختی درباره انسان که “دستگاه پیچیده ای است که به صورت قانونمند رفتار می کند”.

اسکینر به وجود خداوند اعتقاد نداشت. او از مراسم مذهبی در دانشکده گله داشت. او پس از فارغ التحصیلی در رشته زبان انگلیسی علاقمند بود نویسنده شود، اما موفق نشد. اسکینر در سن 22 سالگی به علت ناموفقیت در نویسندگی و همچنین بر اساس اظهارات خود؛ به دلیل ناموفقیت درروابط عاطفی خود، احساس شکست می کرد. در ادامه به این نتیجه رسید که رفتار انسان نیز باید با ابزارهای علمی و نه با روش های خیالی، بررسی شود.

مطالعه تالیفات ایوان پاولف و جان بی واتسون سبب شد که اسکینر به دیدگاه رفتارگرایی گرایش پیدا کرده و در نهایت رشته روانشناسی را تا مقطع دکترا برای ادامه مسیر خود انتخاب کرد. اسکینر در سنین بین 40 تا 50 دچار افسردگی  شد که با بازگشت به علاقمندیش به نویسندگی توانست، افسردگی خود را درمان کند.

او معتقد بود که روانشناسی نیز باید به استواری علومی همچون فیزیک و شیمی شود. مورخان رتبه هشتم روانشناسی تمام تاریخ و همچنین رتبه اول روانشناسی معاصر را متعلق به اسکینر می دانند. 21 کتاب و 180 مقاله توسط اسکینر به رشته تحریر درآمده است.

او در اوت سال 1990 به علت بیماری سرطان خون چشم از جهان فروبست.

بخشی از دستاوردهای اسکینر

  1. در زمینه مطالعه آزمایشی رفتار چند روش ابداع کرد.
  2. بنیانگذار فلسفه علمی رفتارگرایی بنیادین
  3. بنیانگذار تحلیل تجربی رفتار
  4. مخترع جعبه اسکینر: او برای آزمایش یافته های خود بر روی انسان از دختر نوزاد خود، دبورا استفاده کرد. فرزند او به بیماری روان رنجوری مبتلا شد. اما اسکینر بدون ناراحتی به نوشتن مقالات مربوط به یافته های ناشی از آن آزمایش پرداخت.
  5. آموزش دهنده کبوتر‌ها و موش‌های صحرایی
  6. مولف کتاب والدن 2: جامعه ای که اعضای آن به طور جمعی بزرگ شده اند و برای کسب منافع خود، شرطی شده اند. در این جامعه مالکیت خصوصی وجود ندارد.
  7. مولف کتاب فراتر از آزادی و شان و مقام: تحلیل واژه های آزادی و شان و مقام و نتیجه گیری این مطلب که این واژه ها تولید محیط و دنیای پیرامون انسان هاست. این تعاریف از بر مبنای دلایل غیرعقلی و غیرمنطقی برداشت شده است.

 

اسکینر در عین اینکه یکی از آخرین بازماندگان دیدگاه رفتارگرایی در روانشناسی بود، اما از پیشتازان این دیدگاه محسوب می شود. او معتقد بود که باید از داده های تجربی به تعمیم ها برسیم و سپس به تئوری علمی که دربرگیرنده قوانین باشد را وضع کنیم. اسکینر برای دانشمند روانشناسی ضروری می دانست که از داده های تجربی و تا حد امکان موثق آغاز کند. معتقد بود که انسان دستگاه پیچیده ای است که طبق قانون مشخصی رفتار می کند. به همین علت برای کنترل رفتار انسان، باید تقویت کننده ها را کنترل کرد.

از نظر او شخصیت برانگیزاننده رفتار نیست؛ همانطور که هستی وابسته به ارواح نیست! اسکینر شخصیت انسان را تابع یادگیری ها و موقعیت زندگی فردیش می داند. او هر انسان را به علت منحصر به فرد بودن پیامدهای رفتاری و موقعیت های زندگی اش؛ منحصر به فرد می داند. به همین دلایل به جای صحبت از شخصیت، صحبت از رفتار را صحیح می داند.

 

انتقاد اسکینر به روانشناسی شناختی:

اسکینر با روانشناسی شناختی مقابله می کرد. زیرا برای او عجیب بود که دیدگاه روانشناسی شناختی به دنبال تغییر افکار است. اما در عین حال به دیدگاه رفتارگرایی اسکینر که با استفاده از ابزارهایی همچون تقویت و تنبیه به دنبال دستکاری در رفتار است؛ معترض است. اسکینر منتقد روانشناسی شناختی بود؛ زیرا این دیدگاه را تهدیدی برای آزادی و شان انسان می داند. در دیدگاه شناختی سعی بر این است که حالات ذهنی را تغییر دهند تا به موازات آن تغییر، رفتار تغییر کند.

 

نقد روانشناسان دیدگاه شناختی به نظرات اسکینر:

در رویکرد رفتارگرایی شخصیت مورد سهل انگاری قرار می گیرد. بیان مفاهیم پیچیده و گسترده در رابطه با شخصیت و رفتار انسان؛ با تکیه بر آزمایشات صورت گرفته بر کبوتر و موش، منطقی و معتبر نمی تواند باشد.

با وجود انقلاب شناختی در روانشناسی که در دهه 60 و 70 اتفاق افتاد؛ دیدگاه رفتارگرایی و نظریات یادگیری به استحکام بخشی بیش از پیش به مبانی خود ادامه می دهد. تمامی رویکردها در یادگیری با وجود اختلاف نظرها، در یک موضوع با یکدیگر توافق دارند و آن روش شناسی علمی و عینی است. هیچ رویکردی مانند رویکرد رفتاری، به نقش مطالعات بر اساس مشاهده تاکید ندارد.

اسکینر معتقد بود که روانشناس نباید بر اساس حالات ذهنی مانند: اهداف و امیال و تخیلات؛ اظهارنظر کند. مطالعه باید محدود به رفتار آشکار باشد. اگرچه او وجود زمینه ژنتیکی را در موجودات زنده پذیرفته بود؛ اما به کنترل رفتار توسط محیط علاقمند بود. مدل ابتدائی شرطی سازی اسکینر، همانند پاولف بود.

شرطی سازی کنشگر (عامل):

بر اساس نظریه هایی که اسکینر ارائه کرده، رفتار کنشگر نسبت به رفتار پاسخگر نقش پر رنگ تری دارد. رفتار در زندگی توسط پیامدهایش کنترل می شود. برای مثال: افتادن نور در چشم، سبب بسته شدن پلک به طور خودکار می شود. اما هنگام قرار گرفتن غذا در برابر چشم، نمی توان پیش بینی کرد که فرد حتما غذا می خورد.

شرطی سازی کنشگر:

  1. تقویت مثبت: نخستین عاملی که برای موجود زنده بطور غریزی و طبیعی مثبت تلقی می شود. مانند آب
  2. تقویت منفی: اولین چیزی که برای موجود زنده به طور طبیعی مضر و ناخوشایند است. مانند شوک برقی
  3. تنبیه مثبت و تنبیه منفی: به ترتیب؛ افزودن پیامد منفی و حذف پیامد مثبت

جامعه توسط این سه روش شرطی سازی کنشگر رفتار افراد را در جامعه کنترل می کند. تاثیر این روشها به عوامل دیگری بستگی دارد:

  1. تدوام روش
  2. ساخت ژنتیکی فرد
  3. تاریخچه تقویت های ارائه شده
  4. وجود روشی مغایر در کنترل رفتار

از نظر اسکینر رفتار انسان وابسته است به:

  1. انتخاب طبیعی
  2. رسوم فرهنگی
  3. تاریخچه تقویت فرد

خودآگاهی از نظر اسکینر:

انسان ها هشیار هستند، بلکه از نسبت به هشیاری خود نیز آگاهی دارند. انسان از محیط خود آگاه است و همچنین از خود نیز به عنوان بخشی از این محیط آگاه است. انسان نه تنها محرکها را مشاهده می کند، بلکه از خودش هنگام مشاهده کردن نیز آگاه است. رفتار محصول محیط است. قسمتی از محیط نیز در درون بدن فرد قرار دارد که این قسمت از جهان صرفا به خود فرد تعلق دارد.

مشاهده بیشتر

دکتر مریم حسینی

دانشجوی دکتری روانشناسی عاشق روانشناسی و یادگیری

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا