مهارت ها

مهارت‌های مقابله‌ای

مقابله کردن

عبارت است از تلاش های فکری، هیجانی و رفتاری که فرد در هنگام رو به رو شدن با تنش های روانی به منظور غلبه، تحمل، یا به حداقل رساندن اثرات تنش روانی به کار می بندد (لیود[1] و همکاران، 2020). مقابله کردن با تنش ها، مستلزم تدارک، آماده سازی و به کار بردن نیروها و انرژی فردی است که با استفاده از آموزش و تمرین به دست می آید، بنابراین، بین مهارت های مقابله ای و بازتاب های خودمراقبتی مغز در قبال رویدادهای تنش زا تفاوت اساسی وجود دارد (دولیت[2]، 2020).

مهارت های مقابله ای

از منابع شخصیتی نشات می گیرند که فرد پیش از رو به رو شدن با رویدادهای تنش زا آن ها را کسب کرده است، منابعب از جمله برخورداری از اعتماد به نفس، سبک های شناختی، منبع کنترل، خودکارآمدی و توانایی های حل مسئله.

لازم به ذکر است که این متغیرها به طور مستقیم مهارت های مقابله ای فرد را تحت تاثیر قرار نمی دهند، بلکه این ادراک ناشی از خودارزیابی های فرد از این متغیرهاست که مهارت های مقابله را تحت تاثیر قرار می دهند (لانگ [3]و همکاران، 2020).

ارزیابی افراد از توانمندی های خود برای مقابله با رویدادها طی سه مرحله شکل می پذیرد: در مرحله اول فرد به ارزیابی موقعیت پیش بینی کننده استرس و تهدید می پردازد. در مرحله دوم فرد به ارزیابی توانایی خود جهت انجام دادن کاری در ارتباط با موقعیت تنش زا می پردازد، در این گام فرد از خود می پرسد.

برای حل مسئله پیش آمده چه می توان کرد و در مرحله سوم، فرد به ارزیابی مجدد موقعیت می پردازد که آیا قضاوت او از موقعیت یا منابع موجود برای مقابله با رویداد تنش زا درست بوده است یا خیر. در طول این سه مرحله، رفتارهای فرد تعدیل، بازسازی و اصلاح می شوند (لیود و همکاران، 2020). مهارت های مقابله ای به طور کلی به سه دسته تقسیم می شوند که در ادامه به تشریح آن ها پرداخته می شود:

مقابله متمرکز بر مسئله:

این مهارت مقابله ای عبارت است از عملکرد مستقیم فکری و رفتاری فرد که با هدف تغییر و اصلاح شرایط تهدید کننده انجام می گیرد. به عبارت دیگر مقابله متمرکز بر مسئله، تلاش های عملی فرد برای تغییر وضعیت و اصلاح شرایط و مواجهه مستقیم با رویداد را در بر می گیرد (دولیت،2020). در پژوهش نشان داده شده است که زنانی که در هنگام رویارویی با موقعیت های تنش زا از مهارت مقابله ای متمرکز بر مسئله استفاده می کنند، از احساس تسلط بر محیط بیشتری برخوردار هستند، پریشانی روانشناختی کمتری تجربه می کنند و نشانه های جسمانی کمتری را بروز می دهند (فتحی[4] و همکاران، 2019). در همین راستا اشاره شده است که زنانی که از مهارت های مقابله ای متمرکز بر مسئله استفاده می کنند، خطر کمتری را برای دچار شدن به درماندگی آموخته شده تجربه می کنند. در ادامه به انواع جزئی تر مقابله متمرکز بر مسئله پرداخته می شود (دولیت، 2020):

  • مقابله فعال:

فرآیندی که شخص به طور مستقیم برای کاهش تنش ناشی از رویداد تنش زا تلاش می کند.

  • مقابله مبتنی بر برنامه ریزی:

در این نوع مقابله، فرد برای کنترل و حل مسئله با تکیه بر فکر، به ارزیابی راه حل های مختلف می پردازد و با انتخاب بهترین راه حل با استفاده از سود و زیان منطقی، برای حل مسئله کردن اقدام عملی می کند.

  • مقابله بردبارانه:

این روش مقابله ای، عبارت از خویشتنداری و اجتناب از اقدامات ناپخته ای که منجر به پیچیده تر شدن مسئله و ایجاد اخلال در فرآیند حل مسئله می شوند.

  • مقابله متمرکز بر جست و جوی حمایت اجتماعی کارآمد:

در این روش مقابله ای، فرد زمانی که متوجه می شود به تنهایی قادر به حل مسئله نسیت، با استفاده از حمایت های یاورانه مانند راهنمایی، مشاوره، امکانات مادی و معنوی دیگران اقدام به حل مسئله کردن می نماید.

مقابله متمرکز بر هیجان:

این روش مقابله ای شامل همه اقدامات رفتاری و شناختی می شود که فرد به منظور کنترل و بهبود احساسات نامطلوب ناشی از شرایط تنش زا به کار می بندد، روش های جزئی این مهارت مقابله ای در ادامه توضیح داده می شوند (لانگ و همکاران، 2020):

  • مقابله مبتنی بر جست و جوی حمایط عاطفی:

تلاش برای به دست آوردن حمایت اخلاقی، همدلی، همدردی و احساس درک شدن توسط اطرافیان می باشد.

  • مقابله مبتنی بر تفسیر مجدد مثبت:

ارزیابی مثبت از حوادث و موقعیت ها که مبتنی بر نگرشی خوشبینانه تر به رویدادهای پیش آمده می باشد، این روش مقابله ای بیشتر برای اداره و کنترل عواطف وپریشانی روانشناختی به کار بسته می شود و کمتر بر منبع ایجاد کننده اصلی تنش اثرگذار است.

  • مقابله مبتنی بر معنویت و مذهب:

در این نوع مقابله افراد به منظور تسکین هیجانات منفی، اقدام به انجام مناسک مذهبی و معنوی مثل دعا و نیایش می کنند، این عمل برای اقراد ادراکی از دریافت حمایت های عاطفی را به وجود می آورد.

  • مقابله مبتنی بر پذیرش:

در این نوع مقابله، فرد واقعیت شرایط تنش زا را می پذیرد، این روش مقابله در موقعیت های دشوار خارج از کنترل اثرگذار می باشد.

مقابله ناکارآمد:

این روش، مجموعه ای از اقدامات ار در بر می گیرد که اگرچه به منظور کنترل منبع ایجاد کننده تنش به کار بسته می شوند اما در واقع یا نتیجه مطلوب حاصل نمی شود و یا اینکه موقعیت تنش زای پیش آمده بدتر می شود. درادامه به انواع روش های مقابله ای ناکارآمد پرداخته می شود (دولیت،2020):

  • پرداختن به احساسات دردناک از طریق تفکر آرزومندانه:

این روش مقابله ای به منظور خنثی کردن هیجان منفی به وجود آمده به کار بسته می شود. به عبارت دیگر این روش با استفاده از طفره رفتن از واقعیت موجود، تلاش می کند تا هیجان منفی به وجود آمده را تسکین دهد. در این روش اغلب زمان مناسب برای حل مسئله کردن و مقابله مناسب با رویداد از دست می رود.

  • استفاده از دارو برای غفلت از درد:

در این روش، فرد به منظور تسکین هیجانات منفی ناشی از رویدادهای تنش زا، به صورت خودخواسته از سیگار، داروهای پزشکی و روانپزشکی، نیکوتین، الکل و مواد موخدر و محرک استفاده می کند. از آن جا که اغلب استفاده از مواد مخدر و محرک و الکل می توانند قضاوت، برنامه ریزی، استدلال و تمرکز را مختل سازند، به طور موقتی می توانند هیجان منفی به وجود آمده از رویداد تنش زا را سرکوب می کنند.

  • نفکر منفی:

در این حالت فرد به طور غیر واقع بینانه ای بر نقاط منفی رویداد به وجود آمده تاکید می کند و تا حد امکان از رویارویی با رویداد پیش آمده اجتناب می کند، بدین ترتیب، رویداد پیش آمده بیش از آن چه که واقعا هست غیر قابل حل و کنترل ادراک می شود.

  • رفتارهای تکانشی:

در این روش مقابله ای، فر به منظور رها شدن هر چه سریع تر از تنش تجربه شده، بدون فکر و ارزیابی قبلی، اقدام به حل مسئله می کند که در اغلب موارد به دلیل رفتار کوروکارانه و غیرواقع بینانه و ناپخته، منجر به بدتر شدن اوضاع می گردد.

  • عدم درگیری ذهنی و رفتاری:

در این روش مقابله ای فرد با استفاده از روش های مختلف خود را درگیر مسائل حاشیه ای تر می کند تا از رویداد اصلی غافل شود، از جمله این رفتارها می توان به درگیری در یک رابطه، رویاهای روزانه، خوابیدن و تماشای تلویزیون اشاره کرد.

  • مقابله با استفاده از انکار:

در این روش فرد به انکار فعال رویداد پیش آمده می پردازد. انکار واقعیت اغلب به وخامت اوضاع می افزاید و مانع از مقابله موثر بعدی می گردد.

 

Lloyd, J., Muers, J., Patterson, T. G., & Marczak, M. (2019). Self-compassion, coping strategies, and caregiver burden in caregivers of people with dementia. Clinical gerontologist42(1), 47-59.

Doolittle, B. R. (2020). Association of Burnout with Emotional Coping Strategies, Friendship, and Institutional Support Among Internal Medicine Physicians. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 1.

Leung, C. W., Stewart, A. L., Portela-Parra, E. T., Adler, N. E., Laraia, B. A., & Epel, E. S. (2020). Understanding the Psychological Distress of Food Insecurity: A Qualitative Study of Children’s Experiences and Related Coping Strategies. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics120(3), 395-403.

Fathi, A., & Simamora, R. H. (2019, March). Investigating nurses’ coping strategies in their workplace as an indicator of quality of nurses’ life in Indonesia: a preliminary study. In IOP conference series: Earth and Environmental science (Vol. 248, No. 1, p. 012031). IOP Publishing.

[1]Lloyd, J., Muers, J., Patterson, T. G., & Marczak, M

[2] Doolittle, B. R

[3] Leung, C. W., Stewart, A. L., Portela-Parra, E. T., Adler, N. E., Laraia, B. A., & Epel, E. S

[4] Fathi, A., & Simamora, R. H

 

نویسنده: دکتر نادر اباذری

مشاهده بیشتر

دکتر مریم حسینی

دانشجوی دکتری روانشناسی عاشق روانشناسی و یادگیری

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا