روانشناسی مشاوره

چیستی و چگونگی خاموشی رفتار

چیستی و چگونگی خاموشی رفتار

مقدمه:

مسئله تربیت به خصوص در سنین قبل از بلوغ موضوع مهمی است. در این سنین مواردی باید پایه گذاری شود. اساس و بنیان رفتار فردی و اجتماعی و در نتیجه شخصیت فرد در بزرگسالی، در کودکی و نوجوانی بنا می شود.

به همین علت مهم است که در سنین کودکی به چه مواردی باید توجه کنیم. صرف هزینه و انرژی و زمان برای رسیدگی به جزئیات رفتاری کودکان و نوجوانان، ما را از صرف هزینه و انرژی و زمان در بزرگسالی فرزندانمان معاف می سازد. خاموشی رفتار یکی از روشهای تغییر رفتار است.

تعریف خاموشی رفتار:

اگر محرک شرطی چندین بار بدون ارتباط با محرک غیرشرطی ارائه شود، خاموشی رخ می دهد.

اسکینر و پاولف

تاریخچه خاموشی رفتار:

اولین بار واژه خاموشی رفتار توسط ایوان پاولف روانشناس مشهور روس، هنگام تحقیق شرطی سازی کلاسیک استفاده شد. او در این تحقیق توانست سبب ترشح بزاق سگ خود، با صدای زنگ شود. سگ پس از شنیدن صدای زنگ؛ غذا دریافت می کرد.

با تکرار این فرایند یعنی صدای زنگ و سپس دریافت غذا؛ ترشح بزاق تا مدتی حتی بدون دریافت غذا نیز ادامه داشت. پاولف مشاهده کرد که به مرور که دریافت غذا پس از صدای زنگ اتفاق نمی افتد؛ ترشح بزاق نیز متوقف می شود. پاولف نام این اتفاق را خاموشی گذاشت.

شرطی سازی کلاسیک

خاموش سازی در شرطی سازی کلاسیک:

وقتی محرک های غیرشرطی پس از محرک های شرطی؛ برخلاف روال گذشته ارائه نشوند، خاموشی رخ می دهد. برای مثال: وقتی پس از مدتی که غذا (محرک غیر شرطی) بعد از صدای زنگ (محرک شرطی) ارائه نشود؛ ترشح بزاق متوقف شده و خاموش می شود.

شرطی سازی عامل

 

خاموش سازی در شرطی سازی عامل (کنشگر):

در شرطی سازی عامل یا کنشگخاموشی رفتلر برای تغییر رفتار از ابزار تقویت و تنبیه استفاده می شود. وقتی که تقویت مثبت به رفتار ارائه نشود، به مرور رفتار کاهش یافته و ناپدید می شود. اسکینر در این تحقیق، با استفاده از جعبه اسکینر آزمایشی را انجام داد که به این صورت که؛ موش با فشار بر روی یک اهرم، غذا دریافت می کرد.

زمانی که موش با فشار به اهرم، غذا دریافت نکند و در مقابل فشار اهرم تقویت مثبت ارائه نشود؛ رفتار فشار بر اهرم خاموش شده و ناپدید می شود. این اتفاق خاموشی رفتار خوانده می شود.

ابزارهای مورد نیاز در شکل دهی رفتار

  1. تقویت: مثبت و منفی
  2. تنبیه: مثبت و منفی

خاموشی چیست؟

زمانی رخ می دهد که یک رفتار تقویت شده، دیگر تقویت نشود. پیامد مثبت به دنبال آن رفتار ارائه نشود. به مرور با حذف تقویت، آن رفتار کاهش یافته و ناپدید می شود.

موارد مهم قبل از اقدام به بی اعتنائی برای خاموشی رفتار:

  1. توجه کنیم رفتاری که فرد انجام می دهد زیان و ضرر جسمی و روانی ایجاد نکند. اگر خطری او را تهدید کند، بی اعتنائی جایز نیست. مثلا زمانی که کودکی میخواهد میخ را در پریز برق وارد کند؛ باید مانع او شد.
  2. موارد تقویت کننده رفتار نامطلوب را کنترل کنیم. برای مثال زمانی که دانش آموز سر کلاس شوخی نابجا می کند. بی اعتنائی معلم زمانی که دانش آموزان دیگر به شوخی او بخندند؛ کمکی به خاموشی آن رفتار در دانش آموز مورد نظر نمی کند.
  3. خاموشی رفتار در دو جهت مثبت و منفی تاثیر گذار است. به این معنی که در صورت بی اعتنائی به کار مثبت و منفی، هر دو دچار خاموشی می شوند. باید توجه داشت که نسبت به رفتار نامطلوب فقط بی تفاوت باشیم و به رفتار مطلوب توجه کنیم تا تقویت شود. مثلا در کلاسی که یک دانش آموز خجالتی برای صحبت کردن دست بلند می کند باید توجه کرد و این رفتار او را تقویت کرد تا افزایش پیدا کند.

تقویت رفتار مطلوب

روش های خاموشی رفتار نامطلوب:
  • روش غیرمستقیم: روش های مثبت در کاهش رفتار نامطلوب
  1. تقویت تفکیکی رفتارهای مطلوب

در این روش، همه رفتارهای کودک به جز رفتارهای نامطلوب او تقویت می شود. به این روش کودک رفتارهای زیادی به جز رفتار نامطلوب را انجام می دهد و تقویت دریافت می کند. این روش مثبت برای کاهش رفتار است.

زیرا از ابزار تقویت برای آن استفاده می شود. حسن این روش این است که رفتار نامطلوب کودک به سرعت کاهش می یابد. در این روش مربی کودک از والدین او می خواهد که مثلا برای رفع دروغگویی او، رفتارهای مطلوب او را تشویق کنند تا به علت تقویت رفتارهای مطلوب؛ رفتار ناصحیح او خاموش شود.

  1. تقویت تفکیکی رفتارهای نا سازگار با هم

در این روش برای خاموشی رفتار به این شکل اقدام می شود که با تقویت نکردن رفتار نامطلوب و تقویت کردن رفتار مغایر با آن؛ کاهش رفتار نامطلوب اتفاق می افتد. فرق این روش با روش قبل اینجاست که در اینجا تقویت برای هرگونه رفتار مطلوب نیست. بلکه تقویت فقط برای رفتار ناهمساز و مغایر با رفتار نامطلوب است.

برای نمونه: کودکی بیش فعالی را می توان نام برد که با رفتارهای خود سبب بی نظمی و مزاحمت برای همکلاسی ها یا اطرافیان خود ایجاد می کند. در این مورد رفتار کودک در زمان هایی که کودک به کار خود می رسد و مزاحمتی برای دیگران ندارد، تقویت می شود

  • روش مستقیم: روش های منفی در کاهش رفتارهای نامطلوب
  1. تنبیه کردن
  2. خاموشی
  3. محرومیت
  4. جریمه کردن
  5. جبران کردن

از میان روش های منفی کاهش رفتار، با توجه به موضوع مقاله؛ تنها به توضیح روش خاموشی می پردازیم:

خاموشی جزء روش های منفی برای کاهش رفتار است. خاموشی رفتار فرایندی است که در طی آن رفتاری که قبلا تقویت می شده، مدت ی تقویت نمی شود و این روند سبب کاهش بروز آن رفتار می شود تا جائی که آن رفتار متوقف می شود.

اگر خاموشی یک رفتار نامطلوب با تقویت یک رفتار مطلوب همراه شود؛ تاثیر خاموشی بسیار بیشتر و ماندگارتر خواهد بود. برای مثال: برای تادیب کودکی که دشنام می دهد، با توجه به سن کم و درک پایین او؛ بهترین روش بی توجهی به دشنام های اوست.

این بی اعتنائی به دشنام و همچنین تقویت رفتارهای خوب او سبب خاموشی این رفتار کودک می شود.

خاموشی راه رفع برخی رفتارهای نامطلوب

حل رفتار احتکار در کودکان

خاموشی رفتار با روش اشباع و سیر  کردن:

این روش را با ذکر یک مثال توضیح می توان داد: کودکی اسباب بازی هایش را به کسی نمی دهد. اسباب بازی های دیگران را نیز  می گیرد. با اسباب بازی هایی که جمع می کند بازی هم نمی کند.

تنها آنها را احتکار کرده است. یک روشی که برای رفع این رفتار نامطلوب می توان در پیش گرفت، این است که تمام اسباب بازی ها را در اختیار او قرار دهیم. محدودیت در استفاده از آنها را حتی از نظر زمانی نداشته باشیم. این برداشتن محدودیت تا هر زمان که کودک خود به بازی با اسباب بازی ها بی میل شود را ادامه دهیم. این روش سبب سیر شدن و اشباع او می شود.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
error: اخطار: مطالب این سایت محافظت شده است !!