روانشناسی یادگیری

یادگیری مشاهده ای

یادگیری

کارکردی است که با استفاده از آن، دانش، رفتار، توانمندی و یا انتخاب های نو به ترتیب درک، تقویت یا اصلاح می شوند. یادگیری به صورت نقطه ای و آنی شکل نمی پذیرد بلکه بر پایه دانسته های قبلی و تارخچه شخصی رشد و گسترش پیدا می کند (کاظمی و همکاران،2019). یادگیری یکی از مهم ترین موضوعاتی است که در علم روانشناسی مورد تحقیق و بررسی قرار می گیرد، چرا که از ابتدای شکل گیری علم روانشناسی مشخص شده بود که افکار، هشیاری، رفتار و عواطف تحت تاثیر یادگیری های قبلی و یادگیری های تازه قرار دارند (جانز[1]، 2019).

در تعریف دیگری از یادگیری آمده است که یادگیری عبارت است از تغییر نسبتا پایدار در احساس و تفکر و رفتار که بر اساس تجربه شکل گرفته باشد (لاکروییکس[2] و همکاران، 2019).

از نظرگاه رفتارگرایانی همچون واتسون و اسکینر

وضعیت روانی و سرشت انسان ها به حد خیلی زیادی انعطاف پذیر است و فرآیند رشدی می تواند آن ها را شکل دهی کند، آن ها بر این اعتقاد بودند که فرآیند رشد بیش از هر عامل دیگری تحت تاثیر یادگیری می باشد(جانز، 2019). از طرفی رفتارگرایان بر این باور هستند که یادگیری منجر به تغییر رفتار بر اثر تحریک های محیطی می باشد و از این رو اگر محرک محیطی منجر به تغییر رفتار در افراد نشود، یادگیری صورت نگرفته است (کاظمی و همکاران، 2019).

نظریه های مختلفی مکانیزم شکل گیری یادگیری را مورد ارزیابی و تعبیر و تشریح قرار داده اند از آن جمله می توان به نظریه های شرطی سازی کلاسیک پاولوف و شرطی سازی عمل اسکینر اشاره داشت. باید توجه داشت که این نظریه ها یادگیری را طوری توصیف کرده اند که فرد به طور مستقیم در جریان یادگیری درگیر می باشد (جانز، 2019).

این در حالی است که غیر از نظریه های یادگیری مستقیم، نظریاتی ارائه شده اند که یادگیری را بدون درگیر شدن مستقیم فرد در رفتار و رویداد توجیه می کنند ، از این جمله نظریه ها می توان به یادگیری مشاهده ای بندورا اشاره داشت، نظریه مشاهده ای بندورا بخش زیادی از آموخته های انسان ها را توجیه می کند و نشان می دهد که بخش عمده ای از یادگیری ها که بر شخصیت و هویت و رویکرد شناختی و نگرش های فرد اثرگذار هستند، برآمده از یادگیری مشاهده می باشند (لاروییکس و هکاران، 2019).

بسیاری از مهارت ها با نگاه کردن با دیگران، الگو قرار دادن کارهایشان و یا مدل برداری از آن ها آموخته می شوند. در میان نظریه پردازان یادگیری با استفاده از الگوبرداری، مشهورترین نظریه مربوط به بندورا روانشناس کانادایی می باشد. در یادگیری مشاهده ای، فرد با نگاه کردن به دیگران و تقلید کردن اعمال آن ها، یا با توجه به پیامدهای کارهای دیگران، رفتاری را یاد می گیرد (پری[3] و همکاران، 1975). پژوهش نشان داده است که یادگیری مشاهده ای از 21 روز پس از تولد می تواند در رفتارهای کودک مشاهده شود، بنابراین یادگیری مشاهده ای می تواند مراحل رشدی ابتدایی هر انسانی را به طور معنی داری تحت تاثیر قرار دهد (کاظمی و همکاران، 2019).

بندورا بر خلاف واتسون و اسکینر معتقد است که یادگیری فرآیندی فعال و پویاست که خود فرد یادگیرنده نیز به طور مستقیم در آن دخیل می باشد، بدین ترتیب که باورها، خودباوری و احساس خودکارامدی می تواند فرآیند یادگیری را تحت تاثیر قرار دهد، اگر فرد یادگیرنده از پیش این باور را داشته باشد که قادر به انجام نوع خاصی از رفتار نیست، اگر باور داشته باشد که پیامدهای یک رفتار را نمی تواند پیش بینی کن و اگر این اعتقاد در او شکل گرفته باشد که تسلطی بر رفتارها و ذهنیت های خودش ندارد، یادگیری صورت نخواهد گرفت (لاکروییکس و همکاران، 2019).

انسان ها در مقابل روابط بین پدیده هایی که در دنیای واقعی وجود دارند حساس هستند و می تواند روابط بین متغیرهای مختلف را پیش بینی نمایند. از این رو، باورهای قبلی، آموخته های قبلی، تجارب گذشته، نگرش ها، و بافتار فرهنگی همگی می توانند فرآیند یادگیری در فرد یادگیرنده را تحت تاثیر قرار دهند، چرا که همه متغیرهای یاد شده می توانند ادراک فرد از خودکارامدی را متاثر سازند (گوبرت[4] و همکاران، 2011).

یادگیری مشاهده ای تحت شرایط خاصی، با سرعت و اثرگذاری بیشتری رخ می دهد (لاکروییکس و همکاران، 2019):

  • فرد مورد تقلید، رفتار گرم و صمیمانه ای داشته باشد
  • افراد مورد تقلید بابت رفتارهایشان پاداش دریافت کنند
  • اگر بابت رفتاری در گذشته پاداش دریافت شده باشد
  • وقتی که فرد نسبت به توانمندی های شخصی خود اعتماد کافی نداشته باشد
  • اگر که افراد مورد تقلید دارای جایگاه بالاتری باشند و به عبارت دیگر صاحب قدرت باشند
  • اگر افراد مورد تقلی، دارای سن، جنسیت و علائق مشترک با فرد باشند
  • اگر که افراد مورد تقلید مورد تحسین فرد باشند و از جایگاه اجتماعی بالاتری برخوردار باشند
  • در شرایطی که فرد در موقعیت مبهم و گیج کننده ای قرار داشته باشد

برای شکل گرفتن یادگیری مشاهده ای باید چند پیشایند وجود داشته باشند (جانز، 2019):

  • یادگیرنده باید به الگو توجه داشته باشد و در حافظه خود بسپارد که الگو چه کاری را چطور انجام داده است
  • یادگیرنده باید بتواند رفتار الگو را انجام دهد
  • و در نهایت این که تقویت رفتار الگو است که می تواند تکرار رفتار در فرد یادگیرنده را تضمین نماید

از چهار عملی که در شکل گیری ادراک از خودکارآمدی اثرگذار هستند، سه عامل به طور مستقیم و یک عامل به طور غیر مستقیم تحت تاثیر اطرافیان مهم فرد می باشد (جانز، 2019). از این رو با توجه به اهمیت نقش مراقبت کنندگان اصلی (که در اغلب موارد مادر می باشد) زنان به طور معنی داری تحت تاثیر نگرش ها، و اقناع کردن های محیطی و اجتماعی در مورد خودکارآمدی خودشان هستند و از آنجا که بافتار اجتماعی در مورد زنان نگرش منفی تری در قبال خودکارآمدی دارد (زوارا [5]و همکاران، 2015).

زنان سطح پایین تری از خودکارامدی را در جمعیت عمومی تجربه می کنند، یکی از تفسیرهایی که به منظور توجیه نرخ شیوع بیشتر اختلالات خلقی و اضطرابی در زنان وجود دارد، سطح پایین خودکارامدی می باشد، به طوری که زنان با ادراک خودکارآمدی پایین تر به احتمال بیشتر در قبال رویدادهای تنش زا انفعال بیشتری از خود نشان می دهند و بدین ترتیب فرصت برای اقدام مناسب در جهت حل مسئله واقعی برای آن ها از دست می رود و در گذر زمان این انفعال منجر به اختلالات روانپزشکی می شود (کراس و همکاران، 2009).

یادگیری مشاهده ای

در همین راستا در مدل مشابه دیگری آورده شده است که ادراک از خودکارآمدی می تواند در بلندمدت تبدیل به یک نگرش و باور در مورد خود شخص شود که ممکن است با واقعیت تناسبی نداشته باشد، اما از آن جا که در طولانی مدت مورد تائید محیط اجتماعی و اطرافیان مهم قرار گرفته است، به عنوان یک واقعیت پذیرفته می شود و سطح ادراک فرد از خودکارآمدی خودش را تحت تاثیر قرار می دهد (تراست[6] و همکاران، 2014).

 

یادگیری مشاهده ای

 

Kazemi, K., Allahverdipour, H., Pourrazavi, S., Nadrian, H., & Asghari Jafarabadi, M. (2019). What psycho-social factors determine intimate partner violence of men against women? A social cognitive theory-based study. Health care for women international40(11), 1197-1211.

Jones, C. C. (2019). Observational Learning: The Connection between Mothers’ Fat Talk and Daughters’ Weight-Related Beliefs and Behaviors. California State University, Long Beach.

LaCroix, A. Z., & LaCroix, A. Z. (2019). THE WOMEN’S HEALTH INITIATIVE (WHI): STILL LEARNING FROM 161,808 POSTMENOPAUSAL WOMEN. Innovation in Aging3(Suppl 1), S355.

Goubert, L., Vlaeyen, J. W., Crombez, G., & Craig, K. D. (2011). Learning about pain from others: an observational learning account. The Journal of Pain12(2), 167-174.

Trost, Z., France, C. R., Vervoort, T., Lange, J. M., & Goubert, L. (2014). Learning about pain through observation: the role of pain-related fear. Journal of behavioral medicine37(2), 257-265.

Zvara, B. J., Mills-Koonce, W. R., Carmody, K. A., Cox, M., & Family Life Project Key Investigators. (2015). Childhood sexual trauma and subsequent parenting beliefs and behaviors. Child abuse & neglect44, 87-97.

Perry, D. G., & Perry, L. C. (1975). Observational learning in children: Effects of sex of model and subject’s sex role behavior. Journal of Personality and Social Psychology31(6), 1083.

Cross, E. S., Kraemer, D. J., Hamilton, A. F. D. C., Kelley, W. M., & Grafton, S. T. (2009). Sensitivity of the action observation network to physical and observational learning. Cerebral cortex19(2), 315-326.

[1] Jones, C. C

[2] LaCroix, A. Z., & LaCroix, A. Z

[3] Perry, D. G., & Perry, L. C

[4] Goubert, L., Vlaeyen, J. W., Crombez, G., & Craig, K. D

[5] Zvara, B. J., Mills-Koonce, W. R., Carmody, K. A., Cox, M., & Family Life Project Key Investigators

[6] Trost, Z., France, C. R., Vervoort, T., Lange, J. M., & Goubert, L

 

نویسنده: دکتر نادر اباذری

مشاهده بیشتر

دکتر مریم حسینی

دانشجوی دکتری روانشناسی عاشق روانشناسی و یادگیری

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا